ACHTERHOEK — Waarom steeds meer aandacht is voor kruidenrijk grasland en bomen op landbouwgrond

Een weiland vol Engels raaigras was jarenlang de norm. Het leverde een hoge opbrengst op en paste goed bij de moderne melkveehouderij. Toch klinkt de laatste jaren steeds vaker een ander geluid. Boeren experimenteren met kruidenrijk grasland, klaver, bloemrijke akkerranden en zelfs bomen op landbouwgrond. Niet omdat het moet, maar omdat steeds meer agrariërs willen onderzoeken of deze manier van werken voordelen kan bieden voor hun bedrijf.

Een van de initiatieven die daarbij helpt is 1001ha. De landelijke campagne werd in 2020 opgezet door Urgenda en LTO Nederland. Het oorspronkelijke doel was om 1.001 hectare kruidenrijk grasland aan te leggen. Inmiddels kunnen boeren via het project ook deelnemen aan acties voor groenbemesters, klaveronderzaai, bomen en andere maatregelen die volgens de initiatiefnemers kunnen bijdragen aan een gezondere bodem en meer biodiversiteit.

De regeling is eenvoudig. Boeren kunnen tegen een gereduceerd tarief zaaizaad of plantmateriaal aanschaffen en zo op een deel van hun bedrijf ervaring opdoen. Volgens 1001ha hebben inmiddels duizenden agrariërs aan een of meer acties deelgenomen. Daarmee is het uitgegroeid tot een van de grotere praktijkprojecten rond natuurinclusieve landbouw in Nederland. De belangstelling komt niet uit de lucht vallen. De landbouw staat voor grote uitdagingen. Boeren krijgen te maken met hogere kosten, veranderende wet- en regelgeving, langere periodes van droogte en toenemende aandacht voor waterkwaliteit en biodiversiteit. Tegelijkertijd zoeken veel ondernemers naar manieren om hun grond gezond en productief te houden. Een gezonde bodem wordt daarbij steeds vaker genoemd als basis voor een toekomstbestendig bedrijf.

Volgens de initiatiefnemers kunnen kruidenrijke graslanden daarbij een rol spelen. De verschillende grassoorten en kruiden zouden zorgen voor een beter doorwortelde bodem, meer insecten en een grotere variatie aan planten. Ook klaver krijgt veel aandacht, omdat deze plant stikstof uit de lucht kan binden en daardoor mogelijk kan bijdragen aan een lager gebruik van kunstmest. Ook bomen keren op sommige bedrijven terug. Dat lijkt misschien een stap terug in de tijd, maar internationaal groeit de belangstelling voor zogenoemde agroforestry: het combineren van landbouw met bomen en struiken. Volgens voorstanders kan dit zorgen voor meer schaduw voor vee, een betere waterhuishouding en extra leefgebied voor vogels en insecten.

Tegelijkertijd zijn er ook kanttekeningen. Niet iedere grondsoort is geschikt voor kruidenrijk grasland en de opbrengst kan verschillen van traditioneel grasland. Ook vraagt het beheer vaak een andere aanpak. Daarom kiezen veel boeren ervoor om eerst op kleine schaal ervaring op te doen voordat zij grotere percelen aanpassen. Hoe groot de rol van deze vormen van landbouw in de toekomst wordt, is nog onzeker. Wel is duidelijk dat steeds meer agrariërs op zoek zijn naar manieren om hun bedrijf voor te bereiden op de toekomst. Initiatieven als 1001ha bieden daarvoor een mogelijkheid om in de praktijk te experimenteren, terwijl de uiteindelijke keuze bij de ondernemer zelf blijft.