Waarom steeds meer scholen in de Achterhoek hun plein laten vergroenen

Op basisscholen door heel Nederland verdwijnen vierkante meters betontegels in rap tempo. In de Achterhoek is die beweging goed zichtbaar: van Winterswijk tot Doetinchem laten scholen hun grauwe pleinen ombouwen tot groene speellandschappen. Het past bij de bredere aandacht voor klimaatadaptatie en biodiversiteit die de regio de afgelopen jaren kenmerkt.

De aanleiding verschilt per school. Soms begint het bij een leerkracht die merkt dat kinderen nauwelijks bewegen in de pauze op een kaal asfaltplein. In andere gevallen is wateroverlast de directe reden om tegels te vervangen door wadi’s en beplanting.

Scholen die hun schoolplein vergroenen met de specialisten van Donkergroep beginnen het traject meestal met een ontwerpsessie. Leerlingen, ouders en leerkrachten spreken dan samen hun wensen uit. Zo ontstaat een plein dat niet alleen groener is, maar ook aansluit bij de dagelijkse praktijk van de school.

Van betontegels naar boomstammen en regentuinen

Het verschil met een traditioneel schoolplein is direct voelbaar. Denk aan heuvels met wilde grassen, boomstammen om over te balanceren en watergeultjes die regenwater opvangen en zichtbaar afvoeren. Op sommige pleinen komen moestuinen waar kinderen zelf groenten verbouwen als onderdeel van de biologieles.

Onderzoekers van Wageningen University en Research hebben aangetoond dat kinderen op groene schoolpleinen actiever spelen en meer variatie in hun spelgedrag vertonen. Ook het aantal conflicten tijdens de pauze neemt meetbaar af op vergroende pleinen. Die bevindingen sluiten aan bij wat leerkrachten in de praktijk al langer signaleren.

Wel is het ontwerp van zo’n plein altijd maatwerk. Een dorpsschool in Aalten heeft andere mogelijkheden dan een brede school in het centrum van Zutphen. Bodemgesteldheid, beschikbare ruimte en het beschikbare budget bepalen samen hoe het eindresultaat eruitziet.

Hoe gemeenten en fondsen de vergroening financieren

De kosten van een groen schoolplein variëren sterk, maar liggen voor een gemiddelde basisschool tussen de 50.000 en 150.000 euro. Dat bedrag schrikt schoolbesturen soms af, vooral in een tijd waarin onderwijsbudgetten onder druk staan. Toch zijn er inmiddels tientallen financieringsmogelijkheden die de drempel flink verlagen.

Het Nationaal Schoolpleinenplan van IVN Natuureducatie heeft als doel om voor 2030 alle schoolpleinen in Nederland te vergroenen. Gemeenten in de Achterhoek, zoals Berkelland en Bronckhorst, hebben eigen subsidieregelingen gekoppeld aan hun klimaatadaptatiebeleid. Daarnaast kunnen scholen een beroep doen op het Oranje Fonds of lokale groenfondsen.

Cruciaal is dat de financiering niet alleen de aanleg dekt, maar ook het onderhoud voor de eerste jaren. Een schoolplein vergroenen heeft weinig zin als de beplanting na twee seizoenen verwaarloosd achterblijft. Professioneel ecologisch beheer, zoals Donker Groep dat aanbiedt via de formule Natuurlijk Beheer, zorgt dat het groen zich goed ontwikkelt en de biodiversiteit daadwerkelijk toeneemt.

Wat de Achterhoek onderscheidt als groene regio

De Achterhoek heeft van oudsher een sterke band met het buitengebied. Kinderen groeien op tussen weilanden, houtwallen en bossen. Een groen schoolplein brengt die landschapservaring ook naar de dorpskern, precies waar kinderen het grootste deel van hun dag doorbrengen.

In Winterswijk heeft een basisschool in 2022 haar volledige plein laten herontwerpen met fruitbomen, een insectenhotel en een zandspeelplek die bij regen verandert in een modderavontuur. De gemeente droeg via het gemeentelijk klimaatfonds bij aan de realisatie. Het project duurde van eerste schets tot oplevering ongeveer acht maanden.

Opvallend is dat steeds meer scholen de vergroening koppelen aan het lesprogramma. In Lichtenvoorde gebruiken leerkrachten het buitenplein als openluchtlokaal voor biologie en aardrijkskunde. Het schoolplein wordt zo niet alleen een betere speelplek, maar ook een leermiddel dat het hele jaar door inzetbaar is.

Voor scholen die overwegen hun plein aan te pakken, loont het om vroeg in het proces advies in te winnen bij een partij met ervaring in groenaanleg voor onderwijsinstellingen. Of het nu gaat om een klein dorpsschooltje in Neede of een brede school in Doetinchem: een doordacht groenontwerp maakt het verschil tussen een plein dat tien jaar meegaat en een plein dat na drie jaar opnieuw op de schop moet.